de biologische klok

de biologische klok

een onderzoek naar de biologische klok

Er zijn de laatste jaren steeds meer aanwijzingen dat een regelmatige verstoring van de biologische klok leidt tot nadelige gezondheidseffecten. Verstoringen van de biologische klok zijn gerelateerd aan negatieve gezondheidseffecten zoals slaapstoornissen, hart- en vaatziekten en diabetes. Verstoringen van de biologische klok worden onder andere veroorzaakt door veel en fel licht in de avond, door bijvoorbeeld het gebruik van smartphones en tablets, een jetlag door het vliegen door verschillende tijdzones en door avonds en ’s nachts te werken.

wat is het belang van dit onderzoek?

Met dit onderzoek willen we onderzoeken of en hoe we gezondheidseffecten van een verstoring van de biologische klok kunnen verminderen, door te kijken of we de verstoring van de biologische klok beter meetbaar kunnen maken. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is daarbij op zoek naar stoffen in het bloed die kunnen voorspellen of de biologische klok van iemand (chronisch) verstoord is. Deze informatie kan helpen bij het onderzoeken of aanpassingen aan bijvoorbeeld het rooster of voedingspatroon van iemand die ’s avonds of ’s nachts werkt, ook daadwerkelijk leiden tot verminderde verstoring van de biologische klok.

wat houdt het onderzoek in? Hoe werkt de biologische klok?

De biologische klok is een systeem in ons lichaam dat ervoor zorgt dat biologische processen – zoals het verteren van eten – gebeurt op momenten van de dag dat dit nodig is. Het bekendste ritme dat geregeld wordt door de biologische klok is het slaap-waak ritme.  De biologische klok bestaat uit meerdere ‘klokken’:

  1. De centrale klok in de hersenen (de suprachiasmatische nucleus ook wel de SCN).  
  2. De perifere klokken in vrijwel alle organen zoals hart, lever en nieren.

De perifere klokken worden aangestuurd door de centrale klok. De centrale klok is noodzakelijk om het ritme van de perifere klokken synchroon te laten lopen, zoals een dirigent die zorgt dat alle orkestleden in de maat blijven spelen.De centrale klok zelf wordt aangestuurd door licht. Hierdoor blijft de centrale klok een ritme van ongeveer 24 uur houden. Het licht zorgt ervoor dat de klok iedere dag gelijk gezet wordt met de buitenwereld.

Wanneer iemand ’s avonds en ’s nachts blootgesteld wordt aan licht, of als iemand ’s avonds of ’s nachts eet of activiteiten verricht, dan kan de biologische klok verstoord raken. De biologische klok ontvangt dan verschillende signalen die niet met elkaar kloppen. Dit komt bijvoorbeeld voor bij nachtwerk, maar komt mogelijk ook steeds meer voor door het stijgende gebruik in de donkere avonduren van lichtgevende apparaten zoals tablets en smartphones.

opzet onderzoek

Dit onderzoek bestaat uit een vragenlijst met twee delen die verspreid wordt onder ruim 75.000 Lifelines deelnemers. Het eerste deel van de vragenlijst gaat in op het gebruik van lichtgevende schermen, zoals de mobiele telefoon, tablet en PC. Het tweede deel over werkroosters.  Het invullen van het eerste deel duurt maximaal 10 minuten. Het invullen van de vragenlijst over werkroosters duurt maximaal 30 minuten, afhankelijk of iemand in ploegendiensten werkt of niet. Dit aanvullend onderzoek loopt in november en december 2017.

veelgestelde vragen

Wat gebeurt er met de verzamelde data?
Eerste stap is het inventariseren van de data over het gebruik van beeldschermen zoals tablets en smartphones en het in kaart brengen van mensen die in onregelmatige diensten werken. Op basis van deze data wordt er verder onderzoek gedaan.

Door wie is het onderzoek opgezet?
Dit onderzoek vindt plaats in samenwerking met het RIVM  en wordt mede gefinancierd door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

Waarom zou ik – als deelnemer – mee willen doen?
Door aan dit onderzoek mee te doen, is onderzoek mogelijk naar de rol van het gebruik van tablets en smartphones en avond- en nachtdiensten op de gezondheid.

Wie neemt deel aan dit onderzoek?
Ruim 75.000 Lifelines deelnemers worden in de periode van november en december 2017 benaderd om een tweetal vragenlijsten in te vullen. Het is niet mogelijk zelf aan te geven te willen deelnemen aan dit onderzoek. Als u bent uitgenodigd, dan ontvangt u een mail met link naar de vragenlijst.

Vind er een terugkoppeling van de resultaten naar de deelnemer plaats?
Nee, er vindt geen terugkoppeling plaats.