Wat werkt tegen roken en wat levert het op? Nieuwe inzichten voor beleid
Het Nationaal Preventieakkoord stelt ambitieuze doelen voor het terugdringen van roken. Om te kunnen beoordelen of die doelen haalbaar zijn, ontwikkelde het RIVM een rekenmodel. Dit model voorspelt hoe het aantal rokers zich ontwikkelt en wat het effect is van verschillende maatregelen.
De rol van Lifelines-data
Voor het schatten van start- en stopkansen gebruikte het RIVM longitudinale gegevens van Lifelines. Meer dan 100.000 deelnemers, gevolgd tussen 2006 en 2022, maken het mogelijk om te bepalen wanneer mensen beginnen en stoppen met roken. Juist doordat deelnemers meerdere keren zijn bevraagd, ontstaat inzicht in veranderingen over tijd.
Omdat Lifelines alleen gebruik maakt van data uit Noord-Nederland en pas vanaf 2006 loopt, is aanvullende landelijke data gebruikt. Daarom combineerde het RIVM Lifelines met gegevens uit de Gezondheidsenquête (2002–2018). Deze combinatie zorgt ervoor dat het model zowel diepgang als landelijke representativiteit heeft.
Opbouw van het model
Het model bestaat uit twee onderdelen:
Het schatten van het percentage rokers naar leeftijd, geslacht en opleidingsniveau, inclusief tijdstrend.
Het berekenen van start- en stopkansen, gebaseerd op Lifelines-data en gekalibreerd op landelijke trends.
Door deze aanpak ontstaat een consistente basis voor toekomstscenario’s richting 2040.
.
Verschillen tussen groepen zichtbaar
Het model laat zien dat rookgedrag verschilt tussen leeftijdsgroepen, mannen en vrouwen en opleidingsniveaus. Zo hebben jongvolwassenen een grotere kans om te starten met roken dan oudere volwassenen. Dergelijke inzichten maken gerichte interventies mogelijk.
Effect van stoppen-met-roken zorg
Een belangrijk onderdeel van het model is de expliciete opname van stoppen-met-roken-zorg. Er wordt onderscheid gemaakt tussen rokers zonder ondersteuning, met gedragsmatige begeleiding en met begeleiding in combinatie met medicatie of nicotinevervangende middelen. Omdat deze vormen verschillende slagingskansen hebben, beïnvloeden ze de uiteindelijke voorspellingen van het aantal rokers.