In 2006 begon Lifelines met een ambitie: beter begrijpen hoe mensen gezond blijven, ziek worden en ouder worden. Sindsdien delen deelnemers informatie over hun gezondheid, leefstijl en leefomgeving. Doordat deelnemers over een langere periode worden gevolgd, kunnen onderzoekers veranderingen bestuderen en onderzoeken welke omstandigheden daarmee samenhangen.

Dat is waardevol, want gezondheid ontwikkelt zich niet in één dag. Een verandering in iemands leefomgeving, gezinssituatie of leefstijl kan op langere termijn van betekenis zijn. Met een eenmalige meting is dat moeilijk te onderzoeken.

Wat twintig jaar geleden begon, is uitgegroeid tot een onderzoeksbasis die steeds nieuwe mogelijkheden biedt. Onderzoekers kunnen vragen van nu onderzoeken, maar ook terugkijken en bestuderen hoe gezondheid en leefomstandigheden zich in de loop der jaren hebben ontwikkeld. Nieuwe onderzoeksvragen kunnen bovendien gebruikmaken van gegevens die al eerder zijn verzameld.

Wie gezonder wil eten, krijgt vaak het advies om andere keuzes te maken. Maar hoe eenvoudig is dat als er in je directe omgeving steeds meer plekken bijkomen waar je snel en gemakkelijk ongezond eten kunt kopen? De inrichting van onze leefomgeving kan gezond gedrag makkelijker of juist moeilijker maken.

Dr. Carel-Peter van Erpecum onderzocht samen met andere onderzoekers of veranderingen in het aanbod van fastfood in de buurt samenhangen met veranderingen in het lichaamsgewicht van volwassenen. Daarvoor gebruikte hij gegevens van 92.211 Lifelines-deelnemers. De onderzoekers keken over een periode van ongeveer vier jaar naar het aantal fastfoodvestigingen binnen één kilometer van iemands woning en naar veranderingen in de BMI.

Uit het onderzoek kwam naar voren dat een toename van het aantal fastfoodvestigingen in de buurt samenhing met een grotere toename van de BMI. Het effect was klein voor individuele bewoners. Toch is de uitkomst relevant: als een kleine samenhang bij veel mensen voorkomt, kan die op bevolkingsniveau betekenis hebben.

Voor gemeenten en beleidsmakers roept dit een belangrijke vraag op: hoe richt je buurten zo in dat gezond leven wordt ondersteund? Gezondheid gaat immers niet alleen over wat mensen kiezen, maar ook over de keuzes die hun omgeving mogelijk maakt.

Mentale gezondheid wordt vaak gezien als iets persoonlijks. Toch kunnen ook omstandigheden zoals werk, bestaanszekerheid, sociale contacten en de beschikbaarheid van ondersteuning een rol spelen. Bovendien zijn er verschillen tussen regio's. Waarom voelen mensen zich op de ene plek mentaal gezonder dan op de andere? En krijgen mensen die hulp nodig hebben wel de ondersteuning die bij hen past?

Prof. dr. Sandra Brouwer onderzoekt hoe sociale omstandigheden samenhangen met mentale gezondheid. Daarbij kijkt ze naar factoren op verschillende niveaus en uit verschillende maatschappelijke domeinen. Ook onderzoekt ze regionale verschillen en situaties waarin mensen niet de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben.

Dat is belangrijk voor de manier waarop we mentale gezondheid benaderen. Niet ieder probleem is met individuele zorg of begeleiding op te lossen. Soms vraagt het ook om aandacht voor de omstandigheden waarin mensen leven. De inzichten uit dit onderzoek kunnen beleidsmakers helpen om beter te bepalen waar ondersteuning nodig is en hoe verschillende beleidsterreinen daarbij kunnen samenwerken.

De gezondheid van een kind begint niet pas bij de geboorte. Ook de gezondheid en leefomstandigheden van ouders kunnen een rol spelen. Dat roept vragen op over de invloed van familieomstandigheden op de gezondheid van volgende generaties. Welke factoren hangen samen met een gezonde zwangerschap en een goede start voor kinderen? En waar liggen mogelijkheden om gezondheidsproblemen vroeg te voorkomen?

Dr. Lilian Peters onderzoekt hoe gezondheid en sociaaleconomische omstandigheden binnen families samenhangen met gezondheidsuitkomsten bij kinderen. Daarbij worden onder meer biologische kenmerken en leefstijlfactoren meegenomen. Het onderzoek richt zich op onderwerpen als zwangerschapscomplicaties, laag geboortegewicht, overgewicht bij kinderen, hoge bloeddruk en ontwikkelingsproblemen.

Door gegevens van verschillende generaties te combineren, kunnen onderzoekers beter begrijpen hoe gezondheid en omstandigheden binnen families met elkaar samenhangen. Dat kan op termijn helpen om preventie eerder en gerichter in te zetten. Niet alleen door naar het kind te kijken, maar ook naar de omstandigheden van het gezin waarin het opgroeit.

Wetenschappelijke kennis is pas echt waardevol als die ook kan helpen bij vraagstukken in de praktijk. Gemeenten en regionale organisaties moeten bijvoorbeeld keuzes maken over preventie, wonen, welzijn en ondersteuning. Daarvoor hebben ze inzicht nodig in wat er speelt in hun omgeving.

Samen met Sociaal Planbureau Groningen en Trendbureau Drenthe wordt onderzocht hoe gegevens van Lifelines kunnen helpen bij zulke regionale vraagstukken. Prof. dr. Aleid Brouwer is hierbij betrokken. De gegevens gaan onder meer over mantelzorg, ervaren gezondheid, wonen, welbevinden, sociale cohesie, leefstijl en participatie.

Sociaal Planbureau Groningen en Trendbureau Drenthe brengen kennis in van de regio en weten welke vragen er bij beleidsmakers leven. Door die vragen te verbinden aan de gegevens van Lifelines kunnen inzichten ontstaan die helpen bij het maken van beleid. Denk bijvoorbeeld aan de vraag hoe gezondheid en welzijn samenhangen met de woonomgeving of met mogelijkheden om mee te doen in de samenleving.

Daarnaast zetten de planbureaus zich in om de gegevens en inzichten toegankelijk te maken. Zo kunnen niet alleen beleidsmakers en onderzoekers, maar ook deelnemers zelf zien wat er met de gegevens gebeurt en welke inzichten daaruit voortkomen.

Zo kunnen gegevens uit langdurig gezondheidsonderzoek ook buiten de wetenschap van betekenis zijn: als ondersteuning bij keuzes die invloed hebben op het dagelijks leven in Noord-Nederland.

De vier voorbeelden laten zien hoe uiteenlopend de vragen zijn die onderzoekers met Lifelines kunnen onderzoeken. Van de invloed van de buurt op lichaamsgewicht tot mentale gezondheid, van gezondheid binnen families tot regionale beleidsvraagstukken. Ieder onderzoek belicht een ander aspect van gezondheid, maar samen laten ze zien hoe sterk gezondheid verbonden is met de wereld om ons heen.

Twintig jaar geleden begonnen deelnemers en onderzoekers samen aan een groot onderzoeksavontuur. Inmiddels is er een omvangrijke onderzoeksbasis opgebouwd waarmee onderzoekers vragen kunnen beantwoorden die bij de start misschien nog niet eens te bedenken waren. En er komen steeds nieuwe vragen bij. Hoe verandert gezondheid als de samenleving verandert? Welke groepen hebben extra ondersteuning nodig? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat gezond leven voor meer mensen binnen bereik komt?

Het zijn de deelnemers die dit onderzoek mogelijk maken. Door hun betrokkenheid en de gegevens die zij delen, kunnen onderzoekers gezondheid over langere tijd bestuderen. Samen met onderzoekers en maatschappelijke partners bouwen zij verder aan kennis die ook de komende twintig jaar van waarde kan zijn.