Gezondheidsverschillen ontstaan al vroeg in volwassen leven
Gezondheidsverschillen tussen mensen met een lage en hoge sociaaleconomische status ontstaan al vroeg in het volwassen leven, nog voordat chronische ziekten zichtbaar zijn. Dat concluderen onderzoekers van het UMCG en de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen. De onderzoekers publiceerden onlangs de resultaten in het wetenschappelijke tijdschrift The Journal of Human Resources.
De onderzoekers gebruikten voor deze studie data van Lifelines, dat 167.000 Nederlanders over een lange periode volgt. Anders dan bij veel andere studies keken de onderzoekers niet alleen naar wat mensen zelf zeggen over hun gezondheid, maar ook naar meetbare waarden in het lichaam, zoals bloeddruk, cholesterol en glucose.
Op basis hiervan maakten de onderzoekers een overzichtsscore. Die laat zien hoeveel stress en belasting het lichaam in de loop van de tijd heeft opgebouwd, en geeft een vroege aanwijzing voor het risico op chronische ziekten, nog voordat iemand echt ziek wordt. Daarmee kregen de onderzoekers een nauwkeurig beeld van hoe gezondheid zich ontwikkelt – van jongvolwassenheid tot op latere leeftijd.
Kleine verschillen worden grote kloven
Uit hun analyse blijkt dat in het lichaam van mensen met een lage sociaaleconomische status vaak al vanaf hun twintiger jaren tekenen van achteruitgang te zien zijn, nog voordat mensen zich echt ziek voelen. Zo beginnen zij hun volwassen leven dus vaak al met een kleine gezondheidsachterstand. Met het ouder worden groeit deze kloof verder. Rond middelbare leeftijd zijn de verschillen in bijvoorbeeld hart- en vaatgezondheid of ontstekingswaarden aanzienlijk hoger.
Naast sociaaleconomische status blijkt ook gezondheidsgedrag een belangrijke rol te spelen. Roken, alcoholgebruik, fysieke activiteit en andere leefstijlfactoren spelen een belangrijke rol in de snelheid waarmee de biologische stress toeneemt. Dit onderstreept het belang van vroegtijdige preventie en interventies die zich richten op zowel leefstijl als sociaaleconomische omstandigheden.
Niet alleen gedrag, ook omstandigheden
Toch verklaart leefstijl maar een deel van het verhaal. Zelfs wanneer daar rekening mee wordt gehouden, blijven grote gezondheidsverschillen bestaan. Volgens de onderzoekers komt dit niet door één grote oorzaak, maar door een opeenstapeling van factoren: zwaardere werkomstandigheden, meer stress, minder financiële zekerheid en minder goed met tegenslagen om kunnen gaan. Dat wijst erop dat structurele omstandigheden, zoals langdurige stress, arbeidsomstandigheden en fysieke omstandigheden, een zelfstandige rol spelen. Met andere woorden: het gaat niet alleen om individuele keuzes, maar ook om de context waarin mensen leven en werken.
‘Ons onderzoek maakt duidelijk dat gezondheid niet alleen een kwestie van zorg is, maar ook van sociale, economische en fysieke omstandigheden. Het gaat erom hoe we leven, werken en samenleven, zegt betrokken onderzoeker Jochen Mierau.
Om echte verbeteringen te bereiken, moeten we fundamenteel anders gaan denken over onze collectieve verantwoordelijkheid voor ieders gezondheid. ‘Willen we echt de gezondheidsverschillen verkleinen, dan moeten we vroeg ingrijpen, zegt Mierau. ‘Meer gezonde jaren voor iedereen bewerkstelligen, begint vroeg in het leven. Het is belangrijk om daar rekening mee te houden bij het nemen van beleidsmaatregelen, want investeringen in goede arbeidsomstandigheden, inkomenszekerheid en stressvermindering kunnen op lange termijn een groot verschil maken.’
Lifelines
Voor dit onderzoek maakten de onderzoekers gebruik van gegevens uit Lifelines. Het artikel Lifetime Trajectories and Drivers of Socioeconomic Health Disparities | Journal of Human Resources is geschreven door Jochen Mierau (UMCG/RUG), Gerard van den Berg (UMCG/RUG), Ailun Shui (RUG) en Laura Viluma (RUG).