Alzheimer is de meest voorkomende oorzaak van dementie. Bij deze ziekte raken hersencellen beschadigd en gaan ze uiteindelijk verloren. Dit kan leiden tot problemen met het geheugen, denken en het uitvoeren van dagelijkse activiteiten.

Waarom de ene persoon Alzheimer krijgt en de andere niet, is nog niet volledig bekend. Leeftijd speelt een belangrijke rol, maar ook erfelijke aanleg heeft invloed op het risico. Ons DNA bevat genen die onder andere bepalen hoe ons lichaam en onze hersenen functioneren. Tussen mensen bestaan kleine verschillen in het DNA. Zulke verschillen worden genetische varianten genoemd. Sommige varianten hangen samen met een grotere kans op Alzheimer, terwijl andere juist samenhangen met een kleinere kans. In eerder onderzoek waren al verschillende genetische gebieden gevonden die verband houden met Alzheimer. Toch is nog niet duidelijk welke genetische factoren allemaal een rol spelen en via welke biologische processen ze betrokken zijn bij de ziekte.

Om hier meer over te ontdekken, combineerden de onderzoekers genetische gegevens uit 30 internationale onderzoeksgroepen. In totaal analyseerden ze gegevens van ongeveer 2,8 miljoen mensen. Onder hen waren 109.479 mensen met Alzheimer. Daarnaast waren er 74.141 mensen die aangaven dat een van hun ouders Alzheimer had. De onderzoekers gebruikten deze familiegegevens als extra aanwijzing voor erfelijke aanleg.

De overige gegevens waren afkomstig uit vergelijkingsgroepen, waaronder mensen zonder vastgestelde Alzheimerdiagnose en mensen die niet rapporteerden dat een ouder Alzheimer had. De onderzoekers vergeleken verschillen in het DNA van deze groepen. Zo konden ze nagaan welke genetische varianten samenhangen met een grotere of kleinere kans op Alzheimer. Vervolgens onderzochten ze welke genen en biologische processen mogelijk bij deze verbanden betrokken zijn. Daarbij keken ze ook naar de activiteit van genen in verschillende soorten hersencellen.

De onderzoekers vonden in totaal 127 gebieden in het DNA die samenhangen met de kans op Alzheimer. Daarvan waren er 48 nog niet eerder in verband gebracht met de ziekte. Deze gebieden bevatten genetische varianten die aanwijzingen kunnen geven over de biologische processen die bij Alzheimer betrokken zijn. Maar het vinden van zo'n gebied betekent niet automatisch dat duidelijk is welk gen verantwoordelijk is. Daarom onderzochten de wetenschappers ook welke genen mogelijk betrokken zijn bij de gevonden verbanden. Zo kwamen ze onder andere uit bij processen die belangrijk zijn voor het afweersysteem in de hersenen en de werking van zenuwcellen.

Een opvallende uitkomst van het onderzoek is de mogelijke rol van bepaalde afweercellen en zenuwcellen in de hersenen. In onze hersenen zitten speciale afweercellen, die microglia worden genoemd. Deze cellen helpen onder andere bij het opruimen van beschadigd celmateriaal en afvalstoffen. Daarnaast bevatten onze hersenen zenuwcellen. Deze geven signalen aan elkaar door en zijn bijvoorbeeld belangrijk voor ons geheugen. De onderzoekers vonden dat genetische factoren die samenhangen met Alzheimer ook verband houden met de activiteit van bepaalde genen in deze cellen. Bij mensen met Alzheimer waren sommige van deze genen actiever in afweercellen, terwijl andere genen juist minder actief waren in bepaalde zenuwcellen. Deze resultaten wijzen erop dat veranderingen in de werking van afweercellen en zenuwcellen mogelijk een rol spelen bij Alzheimer. Het onderzoek bewijst echter niet dat deze veranderingen de ziekte rechtstreeks veroorzaken. Daarvoor is verder onderzoek nodig.

De resultaten geven onderzoekers nieuwe aanknopingspunten om te begrijpen welke processen in de hersenen betrokken zijn bij Alzheimer. Door de gevonden genetische gebieden te koppelen aan mogelijke genen en biologische processen, konden de wetenschappers ook nieuwe aanknopingspunten vinden voor onderzoek naar medicijnen. Dat betekent niet dat er dankzij deze studie al een nieuwe behandeling beschikbaar is. Eerst moet duidelijk worden hoe de gevonden genen precies betrokken zijn bij Alzheimer en of het beïnvloeden van deze processen kan helpen bij de behandeling van de ziekte. Ook is belangrijk om te weten dat erfelijke aanleg niet alles bepaalt. Iemand kan genetische varianten hebben die samenhangen met een grotere kans op Alzheimer, zonder de ziekte daadwerkelijk te krijgen. Naast erfelijke aanleg spelen ook leeftijd en andere factoren een rol.

Hoewel de onderzoekers gegevens van mensen met verschillende genetische achtergronden gebruikten, was het grootste deel van de onderzoekspopulatie van Europese afkomst. Vervolgonderzoek met meer diverse groepen is daarom belangrijk om beter te begrijpen in hoeverre de resultaten ook voor andere bevolkingsgroepen gelden.