Van eerste deelnemer in Sneek naar 20 jaar gezondheidsonderzoek: de Friese oorsprong van Lifelines
Twintig jaar geleden, op 4 december 2006, ging Lifelines officieel van start in Sneek. Wat begon met een eerste groep deelnemers in Friesland, groeide uit tot een grootschalig gezondheidsonderzoek waarin inmiddels 167.000 inwoners van Noord-Nederland hun gegevens delen. Twintig jaar later kijkt Lifelines terug op die bijzondere start én vooruit naar een nieuwe generatie deelnemers.
In december 2006 stond Sneek aan het begin van een bijzonder wetenschappelijk avontuur. Lifelines ging officieel van start met als ambitie om de gezondheid van inwoners van Noord-Nederland gedurende tientallen jaren te volgen. Waarom wordt de ene mens gezond oud, terwijl de ander al op jongere leeftijd met gezondheidsproblemen te maken krijgt? Om die vraag beter te kunnen beantwoorden, wilden onderzoekers niet alleen kijken naar mensen op één moment, maar juist volgen hoe hun gezondheid zich door de jaren heen ontwikkelt.
Sneek speelde een belangrijke rol in die eerste fase. Hier vond de eerste proefstudie plaats, waaraan ongeveer 2.500 mensen deelnamen. De ervaringen uit deze proef hielpen bij de verdere uitrol van het onderzoek in Noord-Nederland.
Een bijzondere start in Sneek
De officiële start op 4 december 2006 kreeg een bijzonder gezicht door de betrokkenheid van de toenmalige burgemeester van Sneek, Arno Brok. Hij stelde zich bij de start symbolisch beschikbaar als eerste deelnemer aan Lifelines. Daarmee kreeg het nieuwe gezondheidsonderzoek ook lokaal aandacht.
De start in Sneek was het begin van een grotere ambitie: een langdurig onderzoek opzetten waarin meerdere generaties uit dezelfde families gevolgd konden worden. De eerste deelnemers vormden de basis. Via huisartsen en andere betrokkenen werden vervolgens steeds meer inwoners uit Groningen, Friesland en Drenthe uitgenodigd om mee te doen.
Dat is waardevol, want gezondheid ontwikkelt zich niet in één dag. Een verandering in iemands leefomgeving, gezinssituatie of leefstijl kan op langere termijn van betekenis zijn. Met een eenmalige meting is dat moeilijk te onderzoeken.
Wat twintig jaar geleden begon, is uitgegroeid tot een onderzoeksbasis die steeds nieuwe mogelijkheden biedt. Onderzoekers kunnen vragen van nu onderzoeken, maar ook terugkijken en bestuderen hoe gezondheid en leefomstandigheden zich in de loop der jaren hebben ontwikkeld. Nieuwe onderzoeksvragen kunnen bovendien gebruikmaken van gegevens die al eerder zijn verzameld.
Van eerste metingen naar een omvangrijke onderzoeksbasis
Wat in 2006 begon, groeide in de jaren daarna uit tot een van de grootste langlopende gezondheidsonderzoeken van Nederland. In totaal doen sinds de start 167.000 mensen uit Noord-Nederland vrijwillig mee aan Lifelines.
Deelnemers vullen vragenlijsten in over onder meer hun gezondheid, leefstijl en leefomstandigheden. Ook komen zij regelmatig langs voor metingen en staan zij bloed en urine af. Doordat deze gegevens over een lange periode worden verzameld, kunnen onderzoekers ontwikkelingen volgen en onderzoeken hoe gezondheid samenhangt met bijvoorbeeld erfelijkheid, leefstijl en de omgeving waarin mensen opgroeien en leven.
Inmiddels zijn op basis van Lifelines-data honderden wetenschappelijke onderzoeken gepubliceerd. Onderzoekers gebruiken de gegevens voor uiteenlopende vragen: van de invloed van de leefomgeving op gezondheid tot mentale gezondheid en de samenhang tussen gezondheid van ouders en kinderen.
Friesland blijft onderdeel van het verhaal
De Friese bijdrage aan Lifelines stopte niet na de eerste proefstudie in Sneek. Ook inwoners uit Friesland maken deel uit van het grote cohort dat onderzoekers al twintig jaar waardevolle inzichten biedt.
In 2026 is Lifelines bovendien gestart met het uitnodigen van een nieuwe generatie deelnemers. Kinderen, kleinkinderen, broers, zussen en andere familieleden van bestaande deelnemers kunnen zich aansluiten, mits zij aan de voorwaarden voldoen. Het gaat om mensen van 40 jaar en jonger uit Groningen, Friesland en Drenthe. Zo kunnen onderzoekers ook in de toekomst gezondheid binnen families en over generaties heen blijven volgen.
Van 2006 naar 2046
Twintig jaar na de start in Sneek staat Lifelines niet stil. De nieuwe generatie deelnemers vormt een volgende stap in het onderzoek naar gezond ouder worden. De vragen van vandaag zijn bovendien niet noodzakelijk dezelfde als die van twintig jaar geleden. Nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen en onverwachte gebeurtenissen kunnen nieuwe onderzoeksvragen opleveren.
Wat twintig jaar geleden begon als een ambitieus onderzoek in Noord-Nederland, is daarmee nog lang niet afgerond. De gegevens die deelnemers vandaag delen, kunnen onderzoekers ook in de toekomst helpen om gezondheid beter te begrijpen.
Reis mee door twintig jaar Lifelines
Hoe zag Lifelines eruit bij de start in 2006? Wat is er in twintig jaar veranderd en welke vragen liggen er richting 2046? In de digitale tijdreis van Lifelines ontdek je de ontwikkeling van het onderzoek en kijk je mee naar de toekomst.