Onze nieren filteren afvalstoffen uit het bloed en zorgen ervoor dat deze via de urine het lichaam verlaten. Hoe goed ze dat doen, verschilt per persoon. Dat hangt onder andere samen met leeftijd, bloeddruk, diabetes en erfelijke aanleg.

Om de nierfunctie te beoordelen, kijken artsen vaak naar de hoeveelheid creatinine in het bloed. Creatinine is een afvalstof die onder andere in onze spieren ontstaat en via de nieren wordt uitgescheiden. Maar deze methode heeft een beperking. De hoeveelheid creatinine in het bloed wordt namelijk ook beïnvloed door de spiermassa. Iemand met veel spiermassa maakt doorgaans meer creatinine aan dan iemand met weinig spiermassa. Daardoor kan de nierfunctie soms hoger of lager worden ingeschat dan deze werkelijk is.

De onderzoekers kozen daarom voor een andere methode: de creatinineklaring. Hierbij wordt gekeken naar de hoeveelheid creatinine in het bloed én naar de hoeveelheid die gedurende 24 uur via de urine wordt uitgescheiden. Deze methode is niet afhankelijk van de spiermassa. Zo konden de onderzoekers op een andere manier kijken naar de relatie tussen erfelijke aanleg en de nierfunctie.

Voor het onderzoek gebruikten de wetenschappers gegevens van 58.976 volwassen Lifelines-deelnemers.

De onderzoekers vergeleken verschillen in het DNA van de deelnemers met hun nierfunctie. Zulke verschillen worden genetische varianten genoemd. Ze komen van nature voor en kunnen invloed hebben op hoe ons lichaam werkt.

Ook onderzochten de wetenschappers mannen en vrouwen afzonderlijk. Uit eerder onderzoek is bekend dat nierziekten zich bij mannen en vrouwen verschillend kunnen ontwikkelen. De onderzoekers wilden daarom nagaan of er ook verschillen bestaan in de genetische factoren die samenhangen met de nierfunctie.

De onderzoekers vonden 16 gebieden in het DNA die samenhangen met de nierfunctie. Binnen deze gebieden ontdekten ze 21 genetische varianten met een sterk verband met de creatinineklaring.

Twee van deze varianten waren nog niet eerder gevonden in genetisch onderzoek naar de nierfunctie. Uit aanvullende analyses bleek dat één van deze varianten samenhangt met de activiteit van het gen AGPAT4 in het bloed. Dit gen speelt een rol bij de verwerking van vetachtige stoffen in het lichaam. De andere variant hing samen met de hoeveelheid van het eiwit IGF2R in het bloed. Dit eiwit is betrokken bij processen zoals celgroei en stofwisseling.

Deze resultaten geven wetenschappers nieuwe aanknopingspunten om te onderzoeken hoe erfelijke aanleg samenhangt met de werking van de nieren. Het is nog niet duidelijk via welke biologische processen deze genetische varianten precies een rol spelen.

Toen de onderzoekers de gegevens van mannen en vrouwen apart bekeken, ontdekten ze nog iets opvallends. Twee genetische varianten bleken specifiek bij vrouwen samen te hangen met een lagere creatinineklaring. Het ging om varianten in de genen GPC6 en IGF1R. Bij mannen vonden de onderzoekers voor deze varianten geen vergelijkbaar verband.

Vooral de ontdekking rond het gen GPC6 was nieuw. Dit gen speelt een rol bij processen die betrokken zijn bij de groei en ontwikkeling van cellen. De onderzoekers vonden bovendien dat de betreffende genetische variant samenhing met een lagere activiteit van dit gen in de nieren. Het gen IGF1R was in eerder onderzoek al in verband gebracht met de nierfunctie. Nieuw is dat de onderzoekers nu voor een specifieke variant in dit gen een verschil tussen mannen en vrouwen vonden.

De resultaten wijzen erop dat bepaalde genetische factoren bij vrouwen anders kunnen samenhangen met de nierfunctie dan bij mannen. Waarom dat zo is, weten de onderzoekers nog niet precies.

Het onderzoek laat zien dat de manier waarop de nierfunctie wordt gemeten belangrijk is voor het ontdekken van genetische verbanden. Door de creatinineklaring te gebruiken, vonden de onderzoekers genetische varianten die in eerdere grote onderzoeken met andere meetmethoden niet waren aangetoond.

Ook benadrukken de resultaten het belang van onderzoek naar verschillen tussen mannen en vrouwen. Sommige genetische verbanden komen mogelijk minder duidelijk naar voren wanneer onderzoekers de gegevens van beide groepen alleen gezamenlijk bekijken.

De onderzoekers weten nog niet precies hoe de gevonden genetische varianten de nierfunctie beïnvloeden. Het onderzoek toont verbanden aan, maar bewijst niet dat deze varianten zelf veranderingen in de nierfunctie veroorzaken. Ook is vervolgonderzoek nodig om de resultaten te bevestigen bij mensen met andere genetische achtergronden. Aan dit onderzoek deden namelijk alleen deelnemers met een Europese genetische achtergrond mee.

De resultaten bieden nieuwe aanknopingspunten om beter te begrijpen welke erfelijke factoren samenhangen met de nierfunctie en waarom daarin verschillen bestaan tussen mannen en vrouwen.